راهنمای ثبت نام در سایت معمای شاه          ا          جدول پخش         ا         ورود به سایت

               

 

امروز : پنج شنبه, 10 فروردين 1396

آخرین بروزرسانی در دوشنبه 09 اسفند 1395 4:37:39 ق ظ .

در حال حاضر 24 مهمان و بدون کاربر آنلاین داریم.

مدیر آنلاین

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



این تپه یا آن تپه، ... مسئله این است



 پژوهشگر: ولی‌الله حامی کلوانق*

رضاخان با اتکا به قدرت استعماری انگلستان و به زور اسلحه بر تخت قدرت ایران تکیه زد و آنگاه که به کمک ولی نعمت خود (انگلستان) روز به روز قدرتمندتر شد، دست به حراج مملکت زد. وی با حاتم بخشی‌های بی‌حساب، تصمیم‌های نابخردانه و احمقانه، حضور هر چه بیشتر بیگانگان در ایران را رقم زد. از جمله تصمیمات و بخشش‌های رضاخان می‌توان به بخشش اراضی بسیار مهم و گاه حیاتی ایران زمین به همسایگان (عراق، ترکیه و افغانستان) اشاره کرد. به علاوه او با تصمیمات نابخردانه، موجب تیرگی و گاه قطع روابط ایران با برخی از کشورهای جهان مانند آمریکا و فرانسه شد.
مقدمه:
حافظه تاریخی ملت ایران هیچگاه آن روزی را که جسد مومیایی شده رضا شاه را به شهر ری آوردند تا در مقبره بزرگی که با خرج ملت ساخته شده بود، دفن کنند، فراموش نخواهد کرد.
مردی که با اتکا به قدرت استعماری انگلستان و به زور اسلحه بر تخت قدرت ایران تکیه زد و آنگاه که به کمک ولی نعمت خود (انگلستان) روز به روز قدرتمندتر شده دست به حراج مملکت زد. ساختارهای اجتماعی و مذهبی را خرافه پنداشت و قدم گذاشتن در راه به اصطلاح تمدن ایران را با بی‌حجابی، تغییر تقویم و غرب‌زدگی آغاز کرد.
این همه از نظر وی حرکت ایران به سوی تمدن بزرگ بود اما جهل و نادانی و فقدان ذکاوت سیاسی این قزاق نه تنها ایران را به سوی ترقی رهنمون نشد، بلکه با حاتم بخشی‌های بی‌حساب، تصمیم‌های نابخردانه و احمقانه، حضور هر چه بیشتر بیگانگان در ایران را رقم زد.
از جمله تصمیمات و بخشش‌های رضاخان می‌توان به بخشش اراضی بسیار مهم و گاه حیاتی ایران زمین به همسایگان (عراق، ترکیه و افغانستان) اشاره کرد. البته چنانکه تاریخ گواهی می‌دهد این بخشش‌ها نه به اراده شخصی بلکه ناشی از فشارهای دولت استعماری بریتانیا در آن زمان در جهت زمینه‌سازی برای انعقاد «پیمان سعدآباد» بود که کیان ملت ایران را به باد داد.
بخشیدن تپه‌های آرارات به ترکیه
رضا شاه در اولین سفر خارجی خود که در سال 1313 به ترکیه انجام شد، چنان مجذوب ترقی به اصطلاح غربی آتاتورک شد که پس از بازگشت از سفر، در جهت ایجاد مودت بیشتر و پاک کردن حافظه جنگ‌های مداوم ایران و عثمانی، قسمت‌های مهمی از خاک ایران در مرز با ترکیه را به ترک‌ها بخشید.
در واقع مذاکرات تعیین دقیق خطوط مرزی ایران و ترکیه به تفصیل و دو جانبه از اواسط دهه 1300 آغاز شده بود. روی هم رفته مرزهای دو کشور از زمان عهدنامه ارزروم در سال 1847 م (1226 ش) با نظارت روسیه و بریتانیا، خطوط انفصال عثمانی‌ها و قاجارها را معین کرده بود. پس از جنگ جهانی اول و تأکید بر مرزهای خاکی به عنوان یکی از خصوصیات تعریف کننده ملل در نظام جهانی، مسأله نقشه‌برداری به شیوه جدید و دقیق مرزها برای هر دو کشور اهمیت تازه‌ای یافت.
آرزوهای ملی کردها، نگرانی مشترک دیگر ترکیه و ایران بود و هر دو را ترغیب می‌کرد تا بر حاکمیت ملی خویش در مناطق مورد منازعه کردنشین تأکید ورزند. لذا مذاکرات دو کشور از سال 1305 آغاز شد. (کرونین، 160)
پیگیری موضوع مرزها پس از سفر رضا شاه به ترکیه از زبان سرشکر ارفع که از همراهان رضا شاه در ترکیه و نماینده یران در هیئت تحدید مرزهای دو کشور بوده است، می‌تواند گویای عمق نادانی‌ها و وابستگی رضاشاه به بیگانگان باشد.
ارفع می‌گوید: «من در هیأت تحدید حدود مرزها به همراه محمدعلی فروغی از ایران با رشدی آراس در ترکیه، حضور داشتیم. یک روز که با سرهنگ ترک (آراس) بر سر مرزها بحث داشتیم، آراس به من گفت: «ما ترک‌ها به نظر اعلیحضرت شاهنشاه ایران اطمینان و اعتقاد کامل داریم. سرهنگ ارفع پرونده‌ها و نقشه‌ها را به حضور ایشان ببرد و هر چه فرمودند، ما قبول داریم.»
من به کاخ رفتم و رضا شاه پس از دیدن نقشه‌ها فرمودند: «موضوع چیست؟»
من شروع کردم به توضیح در مورد اهمیت فلان تپه و فلان مکان و.. اما متوجه شدم که شاه توجه چندانی به حرف‌های من ندارد.
پس از چند دقیقه‌ای سکوت فرمودند: «معلوم است که منظور مرا نفهمیدی ... بگو ببینم این تپه این جا از آن تپه که می‌گویی بلندتر نیست؟»
عرض کردم: «بلی قربان»،
فرمودند: «منظور این تپه و آن تپه نیست. منظور ما این است که دو دستگی و جدایی که بین ایران و ترکیه از چند صد سال وجود دارد و همیشه به زیان ما و سود دشمنان بوده است، از میان برود. مهم دوستی ماست نه این تپه و آن تپه (!!!)» و به این ترتیب ارتفاعات آرارات به ترکیه بخشیده شد. (مکی، ص 153)
بخشیدن نقاط مهم مرزی به عراق و افغانستان
اختلافات مرزی ایران و افغانستان نیز در نواحی خراسان و سیستان به حاکمیت دولت ترکیه در 17 مارس 1934 (27 اسفند 1312) حل و فصل شده و قسمت‌هایی از اراضی شرقی ایران به افغان‌ها هدیه داده شد. (هوشنگ مهدوی، 391)
مرزهای ایران عراق نیز که از قدیم الایام مورد اختلاف بود با اصرار انگلیسی‌ها که عجله داشتند تا هر چه زودتر پیمان منطقه‌ای (سعدآباد) منعقد شود، در چهارم ژوئیه 1937 (13 تیر 1316) با قراردادی در مورد خطوط مرزی در اروند رود و منطقه نفتی نفت‌خانه در غرب ایران به پایان رسید و قسمت اعظم منابع نفتی منطقه فوق به عراق واگذار شد.
استدلال انگلیسی‌ها این بود که با واگذاری این منابع نفتی به عراق و راه‌گشایی برای عراق به خلیج‌فارس از طریق اروندرود این دولت ضعیف و فقیر بتواند در پیمان سعدآباد شرکت و از پس هزینه‌های آن براید. (پارسا، 193)
گذشته از حاتم بخشی‌های مذکور، ذکاوت سیاسی و دیپلماتیک رضا خان نیز جزو مواردی که با توجه به بی‌سوادی و قلدرمآبی وی نمی‌توان انتظاری از او داشت. رضا شاه در طول سلطنتش اقدام به کارهایی نمود که موجبات تمسخر همگان را برانگیخت. از جمله این اقدامات می‌توان به موارد ایل اشاره کرد:

قطع رابطه با آمریکا
در روز 27 نوامبر 1935 (6 آذر 1314) جلال غفار، وزیر مختار ایران در آمریکا به دلیل تخلف از مقررات رانندگی توسط پلیس آمریکا متوقف می‌شود و چون وزیر مختار بدون معرفی خود در صدد مقابله با پلیس برمی‌آید، لذا مدتی وی را در کلانتری نگه می‌دارند و بعد از احراز هویت رهایش می‌کنند.
رضا شاه که در آن زمان مشغول تدارک برنامه کشف حجاب بود، فوراً به فکر بهره‌برداری از این ماجرا افتاد. لذا مسأله جلال غفار را چنان بزرگ کرد و در روزنامه‌ها از آن سخن راند که سرانجام دستور به قطع رابطه با آمریکا بر سر یک مسأله بی‌اهمیت داد و تحت پوشش این تبلیغات، کشف حجاب را شدت بخشید. (حکیمی، 322)
عکس‌العمل شدید رضا شاه در برابر آمریکایی موجب شد تا در سال 1941، وقتی که ایران مورد تجاوز شوروی و انگلیس قرار گرقت، روزولت، رییس جمهور وقت آمریکا، نه تنها به تقاضای میانجیگری رضا شاه پاسخ نداد بلکه اقدام متفقین را تأیید نیز کرد. (بیات، 106)

قطع رابطه با فرانسه
سال بعد از ماجرای قطع رابطه با آمریکا و درست در واقعه کشف حجاب، یعنی در دی ماه 1315 رضا شاه به بهانه درج مقاله‌ای در روزنامه‌ای درجه سوم فرانسوی در مورد مقایسه «گربه ایرانی» و «شاه ایران» و تشابه لغوی آن‌ها در زبان فرانسه، رابطه ایران با فرانسه را قطع کرد. «شادو پرس» "chat de Perse" در زبان فرانسه به معنی «گربه ایران» است. ولی اگر آن را به صورت chah de Perse"" بنویسیم، معنی «شاه ایران» را می‌دهد.
اواخر سال 1936 به دلیل شرکت ایران در نمایشگاه بین‌المللی پاریس، مقاله‌ای در روزنامه «اکسلسیور» چاپ پاریس انتشار یافت که در آن به کنایه شاه ایران را "chat de perse" یعنی «گربه ایرانی» لقب داده بود و این عصبانیت رضا شاه و دستور قطع رابطه ایران و فرانسه را در پی داشت. (حکیمی، 323) همچنین این روزنامه با اشاره به حرص رضا شاه برای تملک زمین‌ها و املاک دیگران نوشته بود: «در ایران جانور زمین خواری پیدا شده» که این عبارت بیش از پیش رضا شاه را آشفته و عصبانی ساخت.
البته اقدام رضا شاه در قطع رابطه با فرانسه به این خاطر صورت گرفت که می‌خواست برای کشورش، حیثیتی برابر با سایر ملت‌ها کسب کند، اما به جای تفکری عقلایی، فی‌الفور دستور قطع رابطه را صادر کرد. (ویستر، 132)
منابع:
1-کرونین، استفانی، "رضا شاه و شکل‌گیری ایران نوین"، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران؛ انتشارات جامی، 1382،
2-مکی، حسین، "تاریخ بیست ساله ایران "، جلد ششم، تهران: نشر ناشر، 1362
3-هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، "تاریخ روابط خارجی ایران"، تهران: امیرکبیر، 1377
4- پارسا، غلامعلی، "سیاست خارجی رضا شاه"، مشهد: نشر الف، 1382
5- حکیمی، محمود، "داستان‌هایی از عصر رضا شاه"، تهران: انتشارات قلم، چاپ سوم، 1374
6- بیات، کاوه، "تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس"، تهران: معین، 1372
7- ویستر، آمرری، "تاریخ معاصر ایران"، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: انتشارات اعطای، جلد 2، 1368

.

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید